Mới đi coi phim về, coi cái bộ phim mà nói cái tên phim ra là bạn hiền của tui – viewer only của tui – sẽ bắt đầu bình phẩm ^^ Những Nụ Hôn Rực Rỡ. Tin tưởng nhỏ em suggest cho phim hay, ấy thế mà… Trừ cái đoạn cuối phim, chơi nhạc bằng chổi, khăn tắm với nấc cụt khá đặc sắc với vài chỗ cũng khá buồn cười, còn lại chán không thể tả. Nhạc hát nghe nhỏ tí, rồi lại bị chen lời thoại lỗ chỗ, thành ra nhiều khi thành nhạc nền cả nửa bài. Khúc cuối, sến cải lương không chịu được, chả trách cái rạp xem chừng độ chục người mà ai nấy cười khúc khích. Đồng thời cũng mới biết cái sức lăng xê của Công Chúa Teen & Ngũ Hổ Tướng nó mạnh đến mức nào. Dân teen đi xem vì có sao teen, người lớn đi xem vì có danh hài. Khai thác sức nổi tiếng của dàn diễn viên, lại trong một phim hài, chắc có lẽ nó hút khách nhất nhì. Ấy là ngó thế thôi, chứ xem có một phim thôi. Mình nghĩ mình còn có thể làm hay hơn…
Phim Việt muốn phát triển, có lẽ trước tiên, thay đổi từ khâu kịch bản. Kịch bản phim Việt từng có những kịch bản rất hay, mà điển hình, tôi thích nhất, có thể kể đến Chiếc Chìa Khoá Vàng. Chuyện kể về hai người yêu nhau, rồi đột nhiên chàng trai nhận được giấy gọi lính, và thế là họ làm vội một đám cưới. Trước ngày đi lính, cả hai chạy khắp nơi để đi tìm một chiếc chìa khóa vàng cho một căn phòng tân hôn hạnh phúc, mà rồi, khi tìm được, thì trời cũng đã sáng… Về phim Bắc thì có Một Ngày Không Bình Thường kể về một ông lính già, giấu tiền trong đôi tất, và giúp đỡ cả đoàn xe khi bị cướp hết tiền. Kịch bản gia cũng không ít người giỏi, nhưng đa phần, có lẽ, chỉ viết kịch hay phim truyền hình. Những năm gần đây, kịch bản tệ đi nhiều. Phim Bắc nhiều phim đi vào lối mòn, cái bệnh xưa nay chưa khỏi. Serie Cảnh Sát Hình Sự không còn gì khác ngoài ma tuý, tham nhũng, gái gú… Đề tài khác cũng xuất hiện khá nhiều là về vùng quê, nói về những nông dân quê mùa hoặc là bị lừa gạt… Phim Nam thì chủ yếu sáng tác kịch bản giật gân, với cái tên giật gân, hoặc, trào lưu mới là mua kịch bản nước ngoài và Việt hoá.
Tôi cũng có nhiều ý tưởng và cũng muốn viết thử một kịch bản. Và khi bắt đầu đi suy nghĩ sâu hơn, tôi chợt nhận ra là viết kịch bản khó, khó hơn cả viết tiểu thuyết. Viết tiểu thuyết, bạn có thể áp đặt cảm nhận riêng vào những trường đoạn miêu tả, rồi có thể, không có lời thoại. Còn viết kịch bản, bạn phải đặt lời thoại, phải soạn lời cho từng người, rồi, nếu bộ phim theo hướng thu hút thị trường, bạn còn phải tìm hiểu thị hiếu. Là một diễn viên, bạn chỉ cần hiểu rõ nhân vật của bạn. Còn là nhà kịch bản, bạn phải đóng mọi vai, bạn phải rõ tính cách mọi vai, điều bạn muốn thể hiện trong vai đó, để không bị thừa. Cá tính của nhân vật là tuỳ từng người diễn viên, tuy nhiên, hoàn cảnh, xuất thân, cái tạo ra cá tính, và cả một phần cá tính lại từ người viết kịch bản viết ra. Có lẽ đó cũng là cái mà nhiều nhà kịch bản Việt Nam thiếu. Tôi nghĩ rằng, họ chú tâm vào việc viết những tình tiết hơn là việc đào sâu về tính cách nhân vật. Tôi có nghe một nhà văn nào nói rằng, người đó đi tạo hình cho các nhân vật của mình, rồi mới viết các thắt nút, không hề nghĩ trước về kết thúc, cứ để suy nghĩ của mình về nhân vật, như nhân vật, đi tìm cách giải quyết. Cảm giác đó thật thú vị và hồi hộp, viết truyện mà giống như bạn cũng đang đọc nó, không hề lường trước chuyện gì sẽ xảy ra…
Mà ngay cả trong Những Nụ Hôn Rực Rỡ, tình tiết của phim cũng còn lủng củng. Vẫn thiếu một trường đoạn, một ca khúc dành cho cặp đôi Quang – Lâm, hay chuyện tình tay ba của Minh Anh, không thì phim cũng đã sâu hơn một chút.
Một điều nữa, là kịch bản nhiều khi bị gò bó trong các rào cản về quyền lực, theo đúng nghĩa đen. Tuy kịch bản về tham nhũng cũng nhiều, nhưng cũng chỉ bình thường, đa phần vì tiền, còn chưa bộ phim nào đào sâu về một ai đó có khả năng thâu tóm quyền lực để thấy tham nhũng nó “toả bóng lớn” thế nào. Những vụ án hình sự om sòm, làm phim xem chắc cũng đáng giật mình, nhưng cũng chẳng ai làm. Một phim Nghề Báo bị các nhà báo chí la lối om sòm rằng là không miêu tả đúng sự thật về một nhà báo. Tôi chỉ thấy, miêu tả đúng tức là một anh nhà báo phải ngoan hiền tốt nết chắc, nếu bộ phim có nói về một nhà báo cẩu thả, quá tin người, bị lừa gạt, thì cũng có sao. Có ai bóng gió về “dựa trên chuyện có thật” đâu mà các anh ấy phải giật mình? Vốn dĩ, điện ảnh nói riêng, và nghệ thuật nói chung, đã có hai xu hướng, vị nghệ thuật, vị nhân sinh, và đôi khi, cường điệu hóa. Thế thì có sao!
Chuyện thứ hai là về diễn viên. Thế hệ điện ảnh gì mà mỗi lần xem phim, chúng ta hỏi nhau là: “Người mẫu nào đấy?”. Không phủ nhận có những người đẹp diễn tốt, tuy cũng xuất thân từ người mẫu, mà tiêu biểu, kể đến Bằng Lăng của Nữ Tướng Cướp. Cũng không thể đổ hết lỗi cho cái gọi là “thị trường hoá”, bởi lẽ, đã có một thời kỳ cũng thị trường hoá hơn bây giờ, chụp giật hơn bây giờ, thời kỳ mà ta vẫn hay gọi là “mì ăn liền” bởi lẽ có những bộ phim quay chỉ vài ngày, thế nhưng, dòng phim ấy, từ đó vẫn có Lý Hùng, Việt Trinh, Lê Công Tuấn Anh, Mỹ Duyên… Mà cứ suy xét chính mình trước. Tôi cũng đã bon chen, theo đúng nghĩa đen, đi thi làm diễn viên. Không thể phủ nhận rằng sắc đẹp, ngoại hình là cần thiết cho nghề diễn, thậm chí phải đến hơn 50% trong mức độ quan trọng, nhưng điều đó không có nghĩa là bạn được quyền nâng nó lên 90% và giảm khả năng diễn xuất xuống dưới 10%. Người diễn viên là người thể hiện nhân vật, họ toàn quyền quyết định về cá tính nhân vật, miễn sao phù hợp kịch bản. Mục đích của họ là người xem, không thể nói rằng tôi diễn cho chính tôi, tôi diễn cho mình tôi xem, mà phải hướng về người xem, giúp họ hiểu về nhân vật. Nghề diễn cũng không chỉ hiểu về nhân vật của mình là đủ, mà như Ayumi của Mặt Nạ Thuỷ Tinh đã hiểu ra, như mục đích đã nói ở trên, cái chính của nghề diễn là thể hiện cảm xúc, muốn vậy, cần đến kỹ thuật diễn. Cũng đã nói ở trên, bản thân điện ảnh khá cường điệu hóa, do vậy, diễn viên trên phim ảnh, cần nhiều động tác, cử chỉ hơn ngoài đời thực để thể hiện cảm xúc của mình. Một nỗi buồn, thay vì chỉ có một gương mặt mắt sụp xuống, miệng gập nhẹ, thì có thể còn là quay mặt đi, bấm môi, hoặc thậm chí, ngã sụp xuống. Một sự tức giận, thay vì chỉ là la hét om sòm, có thể đơn giản là một sự im lặng, nhưng đôi tay nắm lại run run chẳng hạn. Những biểu cảm có thể rõ ràng, nhưng có thể chỉ cần tinh tế. Tôi từng xem đâu đó, cảnh cô gái quay nhìn mẹ mình với đôi mắt buồn thể hiện mong muốn đi theo người yêu, và người mẹ, nhìn lại, chỉ đơn giản, đôi mắt khép lại một giây rồi mở ra. Không cần phải gật đầu, nhưng đó là sự đồng ý, tuy rằng còn chút miễn cưỡng, nhưng không hối hận…
Nhưng ngoài chuyện diễn xuất được, lại phải là diễn xuất hay, tức là tạo cá tính cho nhân vật. Cá tính của nhân vật sao cho, người ta phân biệt được nhân vật này của mình trong phim này với nhân vật khác của mình trong phim khác. Cá tính cũng là để họ phân biệt được mình với những diễn viên khác. Điều này, cá nhân tôi, thấy phim Nam khá hơn phim Bắc. Tôi quen thuộc với cách cười, đôi mắt của Việt Trinh hay những chút nhăn mặt nhẹ của Mỹ Duyên. Những diễn viên Bắc thì lại rất hay bị lặp lại cách diễn của mình. Điều này, một phần bắt đầu từ việc, kịch bản cũng lặp đi lặp lại chính nhân vật của mình. Đã từng có một bài báo thể hiện niềm mong ước, tất nhiên pha chút hài hước, rằng muốn thấy những bà mẹ trên phim không còn khắc khổ. Bởi lẽ, đúng thật, vai diễn bà mẹ quê, lúc nào cũng có cái gì đó đắng cay, lúc nào cũng già cả, yếu đuối, hay xúc động mà ngất xỉu trước tin không lành… Phần khác, từ việc diễn viên hay nhận được những vai diễn giống nhau. Không như diễn viên nước ngoài, luôn muốn đóng đa dạng vai, để vượt qua những cái bóng của những vai diễn trước đó, lời văn của báo chí nói thế. Phần khác nữa, có lẽ từ việc diễn viên không chịu thay đổi mình. Tôi thiết nghĩ, làm diễn viên cũng cần một cá tính mạnh, để thay đổi mình thường xuyên.
Quay phim là một mảng mà tôi để ý gần đây. Cảnh ở Việt Nam không xấu, có nhiều khung cảnh rất đẹp, rất lãng mạn, thậm chí, mang nhiều ý nghĩa. Tại sao những nhà nhiếp ảnh có thể chụp được những góc ảnh đẹp, còn nhà quay phim lại không? Xem Những Nụ Hôn Rực Rỡ, tôi tự thấy nhà quay phim còn yếu tay. Không có sự nhấn nhá vào những diễn viên chính, ví dụ như cảnh của Phương Thanh quay lại làm ca sỹ, không có một khung hình nào quay trực diện một mình Phương Thanh để làm nổi bật chị. Những cảnh quay thường xa, ít khi quay gần, để thể hiện gương mặt, hay là vì có quay thì diễn viên cũng không thể hiện được gì? Một phần cũng vì các nhà quay phim chưa có đạo cụ để thực hiện những cảnh quay chuyển động. Tôi vẫn nhớ về Người Đẹp Tây Đô hay Đất Phương Nam có những cảnh quay rất đẹp đấy chứ…
Phần âm thanh trong phim vẫn còn thiếu, đặc biệt là âm thanh cuộc sống. Xem phim nước ngoài (nước ngoài ở đây là Mỹ, thông cảm, Tây hoá) tôi thấy ít khi có những cảnh phim không tiếng động, chủ yếu là những cảnh cần thể hiện sự vắng lặng, cô đơn hoặc gây cảm giác của những bộ phim hồi hộp. Không nhất thiết là phải bật nhạc suốt, nhưng một cảnh quay ngoài biển sẽ tuyệt hơn nếu có âm thanh của sóng, của gió, của một vài con hải âu thay vì chỉ có thoại. Có lẽ chăng, các nhà làm phim cần xem nhiều truyện tranh Nhật hơn, để thấy trình độ tả cảnh ngụ tình của họ. Và cần thêm nhiều những cảnh như thế trong phim Việt. Một cuốn sách tôi đọc khi thi vào trường điện ảnh nói rằng, điện ảnh Việt phát triển khác với thế giới đó là bỏ qua giai đoạn phim câm, do vậy, điện ảnh Việt yếu về việc sử dụng hình ảnh, công cụ chủ yếu của thời kỳ phim câm. Tuy vậy, muộn vẫn còn hơn không, học muộn nhưng vẫn có chút ích…
Về đạo diễn, có một nhà phê bình lại nói rằng, đạo diễn Việt khá hiền, ít nghiêm khắc. Tôi thì không bình luận nhiều, vì vai trò của đạo diễn còn hiểu mơ hồ lắm. Đại khái, họ là sếp. Nếu họ không thích bộ phim mình làm, thì sao có thể mong muốn người khác thích?
Phim Việt, không phải vô vọng, mà cần thay đổi, thay đổi trước hết từ kịch bản. Nhưng chính người xem cũng phải thay đổi, bởi lẽ chừng nào họ còn thấy được với những phim bình bình, thì lúc đó, phim vẫn còn bình bình.
Tin vui: Sau một ngày hôm qua chán chường tuyệt vọng, hôm nay tìm được ý tưởng mới, như ánh sáng cuối đường hầm…
Read more...
